Gezag en inbedding: waarom ze zwaar wegen bij zzp-inhuur

Wat gezag juridisch betekent

Gezag, of de gezagsverhouding, is de kern van de arbeidsovereenkomst: de werknemer werkt "in dienst van" de werkgever. Volgens de Belastingdienst kan er een gezagsverhouding zijn als de werkgever voor de uitvoering van het afgesproken werk aanwijzingen en instructies kan geven die de werknemer moet opvolgen. De werkgever hoeft die aanwijzingen niet daadwerkelijk te geven; de mogelijkheid is al voldoende. Dit heet materieel gezag.

Daarnaast bestaat formeel gezag: de werkende moet zich houden aan de regels die binnen de organisatie van de werkgever gelden. Gezag is samen met (persoonlijke) arbeid en loon een van de 3 kenmerken van loondienst die de Belastingdienst noemt. Lees de basis in wat is schijnzelfstandigheid.

Wat de Hoge Raad over inbedding zei

In het Deliveroo-arrest van 24 maart 2023 (r.o. 3.2.5) oordeelde de Hoge Raad dat of een overeenkomst een arbeidsovereenkomst is, afhangt van alle omstandigheden van het geval in onderling verband. Als een van die omstandigheden noemt de Hoge Raad letterlijk "de inbedding van het werk en degene die de werkzaamheden verricht in de organisatie en de bedrijfsvoering" van degene voor wie het werk wordt gedaan.

Het gaat dus om twee dingen: is het werk een vast onderdeel van de organisatie, en is de persoon opgenomen in de organisatie? In het Uber-arrest van 21 februari 2025 (r.o. 3.3) bevestigde de Hoge Raad dat er geen rangorde is tussen de gezichtspunten: inbedding weegt niet automatisch zwaarder dan ondernemerschap, en andersom ook niet. Alle negen punten staan in de gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest.

De Belastingdienst vertaalt inbedding in de Toelichting Beoordeling arbeidsrelaties naar de vraag in hoeverre de verhouding met de zzp'er vergelijkbaar is met die met personeel in dienst. Werkt iemand lange tijd in een organisatie, dan is dat mogelijk het geval. Ook werk dat een wezenlijk onderdeel van de bedrijfsvoering is of een structureel karakter heeft, is een indicatie voor een arbeidsovereenkomst.

Waarom dit bij de overheid vaak zwaar weegt

Veel inhuur bij gemeenten, provincies, waterschappen en het Rijk vult een gat in de formatie: een vertrokken collega, een vacature die niet ingevuld raakt. De zzp'er krijgt dan de functie uit het functiehuis, een leidinggevende, een plek in het teamoverleg en een e-mailadres van de organisatie. Precies de kenmerken van inbedding die de Belastingdienst beschrijft.

Daar komt bij dat overheidswerk vaak doorlopend en structureel is: vergunningen verlenen, bezwaren afhandelen, systemen beheren. Werk dat bij de kerntaken hoort, is sneller een wezenlijk onderdeel van de bedrijfsvoering. En de Belastingdienst geeft in 2026 volgens het Handhavingsplan arbeidsrelaties extra aandacht aan overheidsorganisaties; lees meer in handhaving op de Wet DBA.

Signalen die op gezag en inbedding wijzen, en signalen die dat niet doen

De Belastingdienst stelt in de Toelichting deze vragen; hoe vaker het antwoord "ja" is, hoe meer dat op een arbeidsovereenkomst wijst:

• Werkt de zzp'er op de locatie van de opdrachtgever?
• Moet de zzp'er zich houden aan de werktijden die bij de opdrachtgever gelden?
• Gebruikt de zzp'er voorzieningen van de opdrachtgever? Denk aan een werkplek, laptop, account of e-mailadres.
• Doet de zzp'er mee aan personeelsactiviteiten, zoals bedrijfsuitjes, teamoverleggen en beoordelingen?
• Werkt de zzp'er al lange tijd in de organisatie?
• Is het werk een wezenlijk of structureel onderdeel van de bedrijfsvoering?

Daarbij komt de aard van de afspraak: een inspanningsverplichting (een functie met taken en uren) wijst op een arbeidsovereenkomst, een resultaatverplichting (een klus die af moet) juist niet.

Signalen die juist niet, of veel minder, op gezag wijzen:

• Afspraken over bereikbaarheid, overlegmomenten en oplevermomenten. Dat is afstemming, geen aansturing.
• Een locatie of werktijd die uit de aard van het werk volgt. De Belastingdienst geeft als voorbeeld een bouwplaats met vaste openingstijden; bij de overheid kun je denken aan een raadsvergadering of een beveiligde omgeving. Dit punt zegt dan minder.
• Weinig of geen aanwijzingen omdat de zzp'er heel bekwaam is, zoals een ervaren jurist. Dat zegt volgens de Belastingdienst op zichzelf ook niet veel: het volgt uit de aard van het werk.

Let op: een laptop of een toegangspas maakt iemand niet meteen werknemer, en een eigen laptop maakt iemand niet meteen zelfstandig. Het gaat om het totaalbeeld: wie op vrijwel alle punten op een collega lijkt, is er in de ogen van de Belastingdienst ook een.

Zo stuur je een zzp'er aan zonder gezag

Een manager mag met een zzp'er praten over voortgang, kwaliteit en planning. Het verschil zit in waarop wordt gestuurd. Bij een werknemer op de inzet: wat doe je vandaag, hoe pak je het aan. Bij een zzp'er op het resultaat: wat is er wanneer klaar, en voldoet het aan de eisen.

• Maak resultaatafspraken. Omschrijf het resultaat, de mijlpalen en de criteria. Niet "32 uur per week ondersteuning van het team", wel "een geïmplementeerd zaaksysteem, geaccepteerd door de gebruikers, uiterlijk 1 juli".
• Laat de werkwijze aan de zzp'er. De zzp'er bepaalt zelf hoe, waar en wanneer het werk gebeurt, binnen de afspraken over oplevering en afstemming. Een eigen plan van aanpak hoort in het dossier.
• Regel vervanging echt. Spreek af dat de zzp'er bij uitval een vakgenoot met dezelfde kwaliteiten kan inzetten, en accepteer dat als het gebeurt. Een vervangingsafspraak die in de praktijk weinig betekent, weegt volgens de Hoge Raad en de Belastingdienst niet of nauwelijks mee.
• Houd de zzp'er buiten de personeelscyclus. Geen functioneringsgesprek, geen plek in het functiehuis, geen verplichte teamdagen. Een evaluatiegesprek over de opdracht kan wel.
• Laat de zzp'er risico dragen. Fouten herstelt de zzp'er in eigen tijd en op eigen kosten; blijft het resultaat uit, dan kan de opdracht stoppen.

Lukt dit niet, omdat het werk nu eenmaal een functie is, dan past zzp niet. De professional kan dan via detachering worden ingezet; lees zzp'er of detachering: welke inhuurvorm past?

Wat je vastlegt

Leg per opdracht vast: de opdrachtomschrijving met resultaat en looptijd, het plan van aanpak van de zzp'er, de vervangingsafspraak, de afspraken over oplevering en de uitkomst van de toets. Noteer ook waarom de opdracht geen formatieplaats vult. De checklist met 10 vragen helpt daarbij; zie verder wat moet er in een inhuurdossier zitten.