Modelovereenkomst Belastingdienst: wat is die nog waard?

Wat een modelovereenkomst is

Een modelovereenkomst is een overeenkomst van opdracht die de Belastingdienst vooraf heeft beoordeeld. Werken opdrachtgever en zzp'er precies zoals in de overeenkomst staat, dan is er geen loondienst en hoeft de opdrachtgever geen loonheffingen in te houden. Sinds 6 september 2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer; eerder goedgekeurde overeenkomsten blijven bruikbaar tot en met 31 december 2029.

Loonheffingen zijn de belasting en premies die een werkgever op het loon inhoudt. Een modelovereenkomst gaf dus zekerheid over één vraag: moet de opdrachtgever die inhouden of niet? Of de zzp'er voor de inkomstenbelasting ondernemer is, is een aparte vraag; ook het beoordelingskader van de Belastingdienst voor arbeidsrelaties geeft daar geen antwoord op.

Van VAR naar modelovereenkomst

Tot 2016 vroeg een zzp'er een Verklaring arbeidsrelatie (VAR) aan. Met een kopie daarvan in het dossier was de opdrachtgever gevrijwaard. De Wet DBA schafte die vrijwaring per 1 mei 2016 af en zette er de modelovereenkomst voor in de plaats: een document dat beide partijen gebruiken en waar ze samen verantwoordelijk voor zijn.

Er kwamen algemene modellen, bijvoorbeeld voor opdrachten zonder werkgeversgezag of zonder verplichting het werk persoonlijk te doen, en modellen voor branches en beroepsgroepen die brancheorganisaties, werkgeversorganisaties, de VNG en vakbonden hadden voorgelegd. Een opdrachtgever kon ook een eigen overeenkomst voorleggen. De goedgekeurde modellen staan op belastingdienst.nl.

Waarom de Belastingdienst ermee stopte

De Belastingdienst geeft als reden dat een modelovereenkomst schijnzekerheid kan geven. Of een samenwerking loondienst is, hangt af van hoe er in de praktijk wordt gewerkt, en die praktijk wijkt vaak af van wat op papier staat. Daarom worden nieuwe overeenkomsten niet meer beoordeeld en bestaande niet meer verlengd.

Voor bestaande overeenkomsten geldt één einddatum: 31 december 2029. Staat in je overeenkomst een andere geldigheidsduur of einddatum, dan telt die niet; de datum van de Belastingdienst gaat voor. Tot die tijd biedt de overeenkomst alleen zekerheid als er ook echt volgens de afspraken wordt gewerkt.

Het papier is niet beslissend

Bij een controle kijkt de Belastingdienst naar de feitelijke uitvoering: wie bepaalt het werk en de werktijden, hoe is de zzp'er ingebed in de organisatie, is er een verplichting om het werk zelf te doen? De Hoge Raad heeft in het Deliveroo-arrest van 24 maart 2023 bepaald dat al deze omstandigheden samen wegen. Lees meer over de gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest.

Staat in de overeenkomst dat er geen gezag is, maar stuurt een teamleider de zzp'er in de praktijk aan als een collega, dan telt de praktijk. Wat gezag en inbedding precies inhouden, lees je in gezag en inbedding bij zzp-inhuur.

Let op: ook een nog geldige modelovereenkomst geeft geen vrijwaring als er anders wordt gewerkt dan erin staat. De einddatum van 31 december 2029 staat los van wat in de overeenkomst zelf over de geldigheid is opgenomen.

Wat een goede overeenkomst van opdracht wél regelt

Een overeenkomst van opdracht blijft nodig, als werkafspraak en als onderdeel van het dossier. De punten hieronder zijn geen wettelijke eisen, maar afspraken die in de praktijk bij zelfstandig werk passen en aansluiten bij de gezichtspunten. Zorg vooral dat ze de werkelijkheid beschrijven:

• Resultaat: omschrijf wat er wordt opgeleverd en wanneer, niet welke functie iemand vervult of welke uren worden gedraaid.
• Vervanging: de zzp'er mag zich laten vervangen door iemand met dezelfde kwalificaties en regelt dat zelf.
• Eigen werkwijze: de zzp'er bepaalt hoe het werk wordt gedaan en met welke middelen; de opdrachtgever geeft alleen aanwijzingen over het resultaat.
• Aansprakelijkheid: de zzp'er is aansprakelijk voor fouten in het eigen werk en heeft daarvoor een verzekering.
• Facturatie: de zzp'er factureert zelf, per deelresultaat of periode, en draagt het risico als werk niet deugt.
• Intellectueel eigendom: leg vast wie de rechten krijgt op wat wordt gemaakt, bijvoorbeeld door overdracht of een licentie.
• Geen exclusiviteit: de zzp'er mag voor andere opdrachtgevers werken, ook tijdens de opdracht.

Beschrijft de overeenkomst dit, maar is de praktijk anders, dan helpt de overeenkomst niet. Beschrijft ze het wel én wordt er zo gewerkt, dan is dat een sterk dossier.

Wat je als overheid nu doet

Inventariseer welke zzp-opdrachten op een modelovereenkomst leunen en controleer of die op 6 september 2024 goedgekeurd en geldig was. Toets vervolgens iedere opdracht op de feitelijke uitvoering, met de checklist om een zzp-opdracht vooraf te toetsen. Leg de uitkomst vast in het inhuurdossier.

Bereid je voor op 1 januari 2030: daarna is er geen enkele vooraf goedgekeurde overeenkomst meer. Een eigen, actuele overeenkomst van opdracht met de punten hierboven is dan de basis.

Wat je als zzp'er nu doet

Lees je overeenkomst na op de punten hierboven en vergelijk ze met je werkdag. Mag je in de praktijk niet zelf bepalen hoe je werkt, kun je je niet laten vervangen en draai je mee in het rooster, dan bescherm je jezelf niet met een modelovereenkomst. Bespreek dat met je opdrachtgever.

Let ook op je tarief: vanaf 31 december 2026 geldt bij een laag uurtarief een wettelijk vermoeden van een arbeidsovereenkomst.